تب ، علاج سردرد ، معرّق ، نوشدارو و يگانه دافع ماساريقا « 1 » است . خارخسك مقدس : مهّوع ، مليّن ، مدر ، معرّق ، دافع بلغم ، ترياق ، مقّوى قلب ، محرّك هضم ، دافع خفقان ، علاج امراض كبد ، مدر و مفيد براى عادت ماهانهء بانوان ، ضدّ صرع ، معالج ذات الجنب ، دافع تب ، ضد كرم ، مقوى باه و مرهم انواع زخمهاست . براى شاه‌تره يا داروى پيغمبران . . . نيز خواصى ذكر مىكند . . . . و اينها همان ادويه‌اى است كه مورد تمسخر ولتر قرار گرفت و در وصف پزشكى و پزشكان عصر خود گفت : دانشى كه موضوع آن وارد كردن دوايى است كه نمىشناسند در جسمى كه اصلا از آن اطلاعى ندارند . » « 2 » پيشرفت سريع علم طب در قرن نوزدهم و بيستم در اوايل قرن نوزدهم ميلادى طريقهء « هومئوپاتى » در اروپا معمول شد كه افراط در درمان ، و خوراندن مقدار زيادى دارو را ، به بيمار ، كه روش معمولى اطبا بود تا حدى تخفيف داد . در قرن نوزدهم پاستور نشان داد كه بيماريها ، ناشى از ميكروبها هستند و « ليستر » طريقه‌يى براى ضدعفونى كردن يا پلشت‌زدايى معمول ساخت و درنتيجه مفاهيم عفونت و « بيمارى » بر پايه‌هاى علمى استوار شد ، و تعداد تلفات و مرگ‌ومير نقصان يافت . كارهاى ر . كوخ و ديگران در باكترىشناسى راه تشخيص بيماريها را باز كرد و منجر به تهيه موادى ، كه در مقابل بعضى بيماريها ، ايمنى و مصونيّت مىدهد گرديد . كشفيّات طبى و پيشرفتهاى علم طب در قرن هيجدهم و نوزدهم از حساب بيرون است و به درمان بيماريها كمك فراوان كرد . اصلاح طرق مامايى و رعايت نكات بهداشتى مربوط به آن ، تلفات آدمى را به اندازه‌يى فاحش ، تقليل داد . كشف انسولين و هورمونهاى ديگر ، راديوم ، سولفاميدها و آنتىبيوتيك‌ها در قرن بيستم ، اهميتى زايد الوصف دارد . ترقيّات عظيم طب در اين قرن منجر به ظهور رشته‌هاى

--> ( 1 ) . ماساريقا : روده‌بند ( فرهنگ معين ) . ( 2 ) . تاريخ علوم ، پيشين ، ص 303 .